تۇرىك اسكەرى  سيريا جەرىنە  كىرۋگە  دايىندالا  باستادى

/uploads/thumbnail/20170708182205396_small.jpg

سيرياداعى قانتوگىسكە  تۇرىك باۋىرلار دا ارالاسۋى ىقتيمال. كەشەلى بەرى انكارادا تۇركيانىڭ سيرياعا اسكەر كىرگىزۋى ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. دالىرەك ايتساق، تۇركيا  قارۋلى كۇشتەرى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى  سيريا جەرىندە كۇردتەردىڭ مەملەكەت قۇرۋىنا جول بەرمەۋگە  بەكىنگەن سىڭايلى. ونىڭ ۇستىنە دايش-قا(«يراك-شام  يسلام مەملەكەتى» دەپ اتالاتىن تەررورلىق ۇيىم) قارسى تۇرماسا تاعى دا بولمايدى.  تەرروريستەر كۇن ساناپ كۇشەيىپ، تۇركيا  شەكاراسىنا دا  جاقىنداعان جايى بار.  رەسمي انكارانىڭ  سيرياداعى جانجالعا ارالاسۋعا بەل بۋۋىنا وسى وقيعالار سەبەپ بولىپ وتىرسا كەرەك.

جالپى،  تۇركيا    تاياۋ شىعىستاعى قانتوگىستەر كەزىندە  انادولىنىڭ  تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن بارىن سالىپ جاتىر. اسىرەسە، ەل ىرگەسىن شايقالتۋعا  كۇرد سەپەراتيستەرىنىڭ  ىقپالى  زور بولاتىندىعىن رەسمي انكارا جاقسى  بىلەدى. بالكىم، سودان دا  شىعار  2013 جىلدان بەرى  «كۇردىستان جۇمىسشى پارتياسى» دەپ اتالاتىن كۇردتەردىڭ  تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ تۇرمەدەگى  جەتەكشىسى ابدوللا وزجالانمەن كەلىسسوزدەر باستاعان.  ءسويتىپ،  ءوجالان  ارقىلى   سەپەراتيست كۇردتەردى قارۋ  تاستاۋعا كوندىرگىسى كەلگەن-دى.  سونىمەن  بىرگە،  سولتۇستىك يراكتاعى كۇرد اۆتونومياسىمەن دە تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان.  سولتۇستىك يراك كۇردتەرىنىڭ جەتەكشىسى مەسۋت ءبارزانيدىڭ  تۇركياعا دەگەن كوزقاراسى  ءتۇزۋ ءقازىر. تۇرىكتەن ەشبىر كۇردتىڭ  جەر داۋلامايتىندىعىنا دا ۋادە ەتكەن سول برازاني  بولاتىن.  ونىڭ ۇستىنە بارزاني «كۇلشەلى بالا». تۇركيا  شەتەلدەن  يمپورتتايتىن باعاسى  60 ملرد دوللارلىق   مۇناي ونىمدەرىنىڭ  قۇنى 20 ملدر دوللار كولەمىندەگى بولىگىن سولتۇستىك يراكتان الادى. ءبارزانيدىڭ قارۋلى جاقتاستارىنا دا قولداۋ جاساعان  تۇرىكتەر. ءتىپتى،  پەشمەرگانى (سولتۇستىك يراك كۇرد اۆتونومياسىنىڭ  جاساقتارى)  سيرياداعى كوبانيگە تۇركيا ءوز جەرى ارقىلى دا وتكىزگەن. ءسويتىپ،  تاياۋ شىعىستاعى بارلىق كۇردتەردى ءبارزانيدىڭ قول استىنا  بىرىكتىرۋگە  تىرىساتىنى بايقالىپ قالاتىن.  الايدا،  ابدوللا ءوزجالاننىڭ جاقتاستارى دا  قاراپ قالمادى.  سوڭعى كەزدەرى سيريادا «كۇرد جۇمىسشى پارتياسىنىڭ»  جەرگىلىكتى  بولىمدەرى  مەملەكەت قۇرۋعا  تالپىنىپ جاتىر. دە-فاكتو قۇرىلا باستادى،  دە-يۋرە كۇردتەردىڭ ونداي نيەتى جوق.  مىنە، وسى جاعداي تۇركيانىڭ سيرياعا اسكەر كىرگىزۋىنە سەبەپ  بولاتىن ءتۇرى بار.

turik asker

راس، ءقازىر سيريادا تۇركيا تۇگىلى كۇللى الەم ەلدەرىنە مايدان اشقان  تەرروريستىك توپتار از ەمەس.  باشار اسادتىڭ اسكەرىنەن  بولەك ال-كايدانىڭ ءبىر قاناتى  سانالاتىن دجابحات ان-نۋسرا،  دجيحاتشىلار دجابحات ال-يسلاميا، دايش، كۇردتەردىڭ  PYD  اسكەرى، تۇركىمەندەردىڭ جاساقتارى، بىرىككەن سيريا وپپوزيسياسى  سىندى   قارۋلى توپتار بار.  ءقازىر ولار بىر-بىرىمەن قىرقىسىپ جاتىر.  اسىرەسە،  دايش پەن  PYD وزگەلەرگە قاراعاندا قۋاتتى  بولىپ تۇرعان جايى بار. بۇلار ءوزارا دۇشپاندار.  الايدا،  دايش ەمەستۇرىكتەر ءۇشىن كۇرد جاساقتارىنىڭ السىرەگەنى قاجەت. ويتكەنى،  كۇردتەر سيريا  جەرىندە   تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋعا كىرىستى. سولتۇستىك يراكتاعى بارزاني  بيلىگىنە باعىنبايتىن،  ءوجالاندى ءپىر تۇتاتىن توپتار بۇل. مىنە، سول سەبەپتى تۇركيا  سيرياعا اسكەر كىرگىزۋگە بەكىنسە كەرەك. ءسوز جوق تۇرىك اسكەرى دايش  توپتارىنا دا قارسى وق اتارى داۋسىز، ءبىراق،  ولار ءبىرىنشى كەزەكتە PYD  توپتارىنا قارسى تۇرماق.  ءسويتىپ، انكارا تاياۋ شىعىستا جۇرگىزىپ جاتقان ساياساتىنا كەدەرگى جاسايتىن توپتاردى قارۋدىڭ كۇشىمەن  تاۋەبەسىنە كەلتىرۋدى كوزدەيتىن سياقتى.  ەڭ قىزىعى، تۇركيا  قارۋلى كۇشتەرى باس شتابى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك  كوميتەتىنىڭ  ەڭ باستى قارسىلاس  رەتىندە  دايش-تى ەمەس، كۇرد توپتارىن اتاۋى تاڭ  قالدىرىپ وتىر.  بۇل جاعداي  ءدايش-تى قولدايتىن ەلدەر تۋرالى  ءتۇرلى قاۋەسەتتىڭ ورشۋىنە  دە سەبەپشى  بولۋى مۇمكىن.  اسىرەسە، تۇركيانىڭ سيرياعا تەروريستەردى ءوز اۋماعى ارقىلى وتكىزىپ جاتقاندىعى تۋرالى قاۋەسەتتى كۇشەيتەرى انىق. سونىمەن بىرگە، ءدايش-تى تۇركيانىڭ، كاتار مەن ءيزرايلدىڭ، ۇلىبريتانيانىڭ  جاقتايتىندىعى تۋرالى الىپ-قاشپا اڭگىمەنى دە ورشىتە تۇسەدى. ءبىراق، قالاي  بولعاندا دا  تۇركيا  تاۋەكەلگە باراتىن ءتۇرى بار. قانشا قىمباتقا تۇسسە دە سيريادا كۇرد مەملەكەتىنىڭ قۇرىلۋىنا جول بەرمەك ەمەس. رەسمي انكارانىڭ قازىرگى بەتالىسى سونى اڭعارتادى.

اقپاراتتارعا قاراعاندا تۇركيا  سيرياعا 18 مىڭ  اسكەر كىرگىزۋى مۇمكىن.  ولاردى اۋەدەن F-16 ۇشاقتارى قولداماق. 46 توپقا  بولىنگەن اسكەر  ۇزىندىعى 110 شاقىرىم  شەكارا  بويىمەن سيريا  جەرىنە  28-33  شاقىرىم ىشكەرى كىرۋى ىقتيمال. ءسويتىپ، دايش-كە دە، PYD-گە دە سوققى بەرۋدى كوزدەيدى. ءقازىر تۇركيا اسكەرى سوعىسقا  دايىن تۇر. پرەمەر-مينيستردىڭ  مىندەتىن اتقارۋشى  احمەت داۋىتوعلۋ قورعانىس مينيسترلىگىنە  ءتيىستى تاپسىرمالاردى بەرىپ تە قويىپتى. تەك، ەردوعاننىڭ  قوسىمشا  بۇيىرعى كەرەك ەكەن. الايدا، ءىس  جۇزىندە انكارا ءوزىنىڭ ناتو-داعى وداقتاستارى مەن  اقش-تىڭ قاس-قاباعىن باعىپ وتىر.  قنادايدا ءبىر حالىقارالىق  كونۆەنسيالاردى بۇزۋدان دا قاۋىپتەنەدى. دەگەنمەن،  وسى اپتانىڭ سوڭىنا دەيىن نە بۇگە، نە شىگە بولاتىن  شىعار. ءبىراق، تۇركيا قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ  بۇرىڭعى  باسشىسى يلكەر باشبۋگ بۇل جورىقتى قاتە قادام  رەتىندە  باعالاپ وتىر. ول جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا : «سيرياعا كىرسەك، قايتا  شىعۋ  جوق. اسا قىمباتقا  تۇسەدى. سيريا 2003 جىلعى يراك ەمەس» دەپ مالىمدەگەن. ال، «كۇردىستان جۇمىسشى  پارتياسىنىڭ»  قازىرگى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى مۇرات قارايىلان تۇركيا سيرياداعى  كۇردتەرگە سوقتىعار بولسا، كپج تۇركياعا شابۋىل  جاسايتىندىىن مالىمدەپ تە ۇلگەردى. ءسويتىپ، اقپاراتتىق مايداندى  قازىردەن-اق باستاپ جىبەردى ەكى جاق.

جالپى، تۇركيا ارمياسى ناتو-داعى قۋاتتى  اسكەرلەردىڭ ءبىرى سانالادى. الايدا،  كۇرد تەرروريستەرىمەن بولعان 30 جىلعا جۋىق قاقتىعىستارك ەزىندە 40 مىڭداي ازامات  مەرت بولعان. تۇركيا ءۇشىن  ءدايش-تىڭ  جاساقتارىنان  گورى «كۇردىستان جۇمىسشى پارتياسىنىڭ»  قارۋلى توپتارى ءقاۋىپتى.  ونى ەل  بيلىگى جاقسى  بىلەدى. ءتۇرلى كەلىسسوزدەر جاساپ، تۇركياداعى كۇردتەرگە مادەني اۆتونوميا بەرۋگە دە كونۋگە ءازىر سىڭاي تانىتاتىنى سودان. ءبىراق، جەمە-جەمگە كەلگەندە  باتىل قادامداردان سەسكەنبەيتىندىگىن بايقاتتى  انكارا. الايدا، ازىرگە ناقتى شەشىم شىققان جوق.

امانگەلدى قۇرمەت ۇلى

قاتىستى ماقالالار